Pleidooi voor meer streektaal in het openbare leven: ‘Het moet oké zijn om Gronings te spreken’  

Musea en verenigingen in Noord-Groningen kunnen een belangrijke impuls geven aan het sterker en zichtbaar maken van de streektaal. Dat schrijven streektaalorganisaties aan  erfgoedinstellingen. De organisaties geven een aantal tips: begin klein, en combineer streektaal en standaardtaal zodat iedereen kan meedoen.

Het gebruik van het Gronings staat onder druk, bleek twee jaar geleden nog uit een onderzoek naar streektalen in de noordelijke provincies. Nog maar de helft van de Groningers vindt het belangrijk om Gronings te leren aan hun kinderen. “Ga je een generatie verder, dan geeft daarvan nog maar de helft van de mensen het Gronings door”, zei onderzoeker Raoul Buurke destijds.

Op dit moment kan 41 procent van de Groningers een simpel gesprek in het Gronings voeren. 17 Procent gebruikt de streektaal dagelijks thuis.

Toiletdeuren en koffiekopjes

Erfgoedinstellingen zoals musea en historische verenigingen kunnen een belangrijkere rol spelen om het Gronings te behouden, vinden de streektaalorganisaties. Ze kunnen bijvoorbeeld Gronings gebruiken op welkomstborden, matten, toiletdeuren, koffiekopjes of gevelteksten. Of ze kunnen spreuken of gezegden in streektaal laten terugkomen in het interieur of op stoeptegels buiten. “De boodschap is dan eigenlijk: het is hier oké om Gronings te spreken”, zegt Kim van Steenwijk van Erfgoed in Groningen. “Want dat duwtje in de rug is nog steeds nodig. We horen vaak mensen zeggen ‘Gronings is iets voor thuis’. Sommigen moeten kennelijk een drempel over om het ook buitenshuis te spreken. Door Gronings zichtbaar te maken, ook bijvoorbeeld bij musea, geef je aan dat het mag. Dat kan helpen.”

Breed publiek

En de link van streektaal naar erfgoedinstellingen is dan makkelijk gelegd, zegt Van Steenwijk. “Streektaal is óók erfgoed. Als je dat bijvoorbeeld koppelt aan een tentoonstelling door bordjes met uitleg in het Gronings neer te hangen, dan bereik je meteen een breed publiek.”

Van Steenwijk hoeft zelf niet meer overtuigd te worden van het belang van streektaal. “Ik deed in het verleden een project bij het Damsterdiep. Iedereen sprak daar Gronings. Ik verstond wel Gronings, maar sprak het niet. Ik merkte dat ik veel sneller een band met de mensen had opgebouwd als ik wel Gronings had gesproken. Mensen vertrouwen je eerder als je de taal spreekt. En als Gronings je eerste taal is, is dat de taal waarin je je het beste kan uiten. Dat zorgt voor verbinding met de mensen om je heen.”

Friese buren

Ze ziet ook een verschil tussen Groningers en onze Friese buren. “Als er in een groepje Gronings wordt gesproken en er komt iemand anders bij die de taal niet machtig is, dan stappen Groningers heel snel over op standaard Nederlands. In Friesland doen ze dat niet. Daar blijven ze Fries praten. Misschien omdat Fries een officiële taal is? Heb het er in ieder geval met elkaar over. Vaak verstaan mensen het Gronings best hoor.”

De initiatiefnemers sluiten hun pleidooi richting erfgoedorganisaties af met een alinea in het Gronings:

“Streektoal het de kracht om mìnsen vot te verbinden mit de geschiedenis, identiteit en leefwereld van n regio. Deur de toal zichtboar en heurboar te moaken, wordt aarfgoud voor n braider publiek herkenboar en tougankelk.”

Omroep Het Hogeland heeft wekelijks een programma waarin het Gronings een centrale rol speelt: Vals Plat. Het programma wordt elke donderdag vanaf 17:00 uur uitgezonden op Omroep Het Hogeland en Omroep Eemsdelta.