De aanpak van jonge criminelen in Noord-Nederland: ‘We moeten terugkeren naar de basis’

In de gemeente Eemsdelta was het eerder dit jaar goed raak. Maar niet alleen daar, ook in andere plaatsen in onze provincie komen jongeren in het nieuws door crimineel gedrag. De rechtbank Noord Nederland ziet dat ook: vorig jaar zagen rechters meer jeugdigen voor het hekje staan. Wat is er aan de hand? We hebben een gesprek met Ester Post, universitair docent Strafrecht en Criminologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en plaatsvervangend rechter bij de rechtbank Midden-Nederland.

door Jeroen Kunst

De politie registreerde in 2025 bijna zestienduizend minderjarige verdachten van een misdrijf blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Vergeleken met de rest van Nederland wonen in de provincies Groningen en Friesland naar verhouding de meeste minderjarige verdachten. Ook hier dalen de cijfers, maar de rechtbank Noord Nederland behandelde in deze provincies in 2025 juist meer jeugdstrafrechtzaken. Waarom de provincies Groningen en Friesland naar verhouding de meeste minderjarige verdachten hebben, is niet eenvoudig te verklaren, vertelt Post. 

Voorarrest

’’Het Openbaar Ministerie (OM) ziet een toename van het aantal jeugdstrafzaken in deze regio  waarbij opvalt dat vaker wordt gekozen voor een langer voorarrest (voorgeleiding bij de rechter-commissaris). Dit wijst enerzijds op de ernst van de delicten — een voorlopige hechtenis is immers alleen toegestaan bij zwaardere strafbare feiten – en anderzijds op de persoon van de minderjarige. Soms kiest men ervoor om een jongere vast te houden vanwege knelpunten in de hulpverlening. Het uitgangspunt in het jeugdrecht is echter dat voorlopige hechtenis wordt vermeden, tenzij het echt niet anders kan.’’

Illustratie: Trendbureau Drenthe.

Binnen de jeugdstrafrechtzaken die voorkomen in Noord-Nederland gaat het met name om vermogensdelicten, diefstal (met of zonder geweld), online criminaliteit en geweldsfeiten zoals vechtpartijen in groepsverband. Ook valt op dat er vaker wapens worden gebruikt, variërend van messen tot vuurwapens. Het internet speelt hierbij steeds vaker een rol: zowel in de voorbereiding,  tijdens het plegen van het strafbare feit, als aan de achterkant. Het onderzoek ‘Criminele uitbuiting door de ogen van jongeren’ dat in februari 2026 werd gepubliceerd door het Sociaal Planbureau Groningen en de provincie Drenthe belicht een opvallende trend legt Post uit.

‘Betaalde klusjes’

’’Uit dit onderzoek blijkt onder andere dat vier op de tien jongeren leeftijdsgenoten kennen die strafbare zaken voor anderen doen. Bijna een kwart van de jongeren ziet online berichten waarin ze worden gevraagd voor ‘betaalde klusjes’. Jongeren delen of melden zorg over mogelijk strafbaar gedrag van leeftijdsgenoten niet, omdat ze niet als verklikker gezien willen worden. Begin dit jaar hielden het Dagblad van het Noorden, de rechtbank Noord-Nederland en het OM Noord-Nederland en de Rijksuniversiteit Groningen een publieksacademie over jeugdcriminaliteit.

Tijdens deze bijeenkomst kwam de vraag aan de orde waar problemen precies beginnen. Onderzoekers benadrukken dat de preventie onder andere op scholen moet starten. Scholen zouden in een vroeg stadium voorlichting moeten geven over praktische vaardigheden, zoals omgaan met groepsdruk, ‘nee’ leren zeggen en veilig online gedrag. Daarnaast is er behoefte aan betere ondersteuning voor zowel scholen als ouders. Waar ouders op zouden kunnen letten, werd gevraagd tijdens de Publieksacademie.

Een vertegenwoordiger van het project ‘Preventie met Gezag’ uit Groningen en ervaringsdeskundige adviseerde om alert te zijn op materiële veranderingen. Als een kind plotseling een nieuwe iPhone, merkkleding of dure sportschoenen heeft zonder dat de ouders dit hebben gefinancierd, moeten er alarmbellen gaan rinkelen. Ouders zouden dan de vraag moeten stellen waar dat geld vandaan komt en voor zover mogelijk inzicht moeten proberen te krijgen in het online gedrag van hun kind.’’

Jeugdwet

Voor gemeenten in Nederland ligt er een belangrijke wettelijke taak. Op basis van de Jeugdwet is het college van Burgemeester en Wethouders (B&W) verplicht om beleid te voeren op het gebied van preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Het doel hiervan is om opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen in een vroeg stadium te signaleren en aan te pakken. Daarnaast moet het beleid erop zijn gericht om het opvoedkundig klimaat binnen gezinnen, wijken, scholen en de kinderopvang te versterken. In hoeverre is dit beleid er ook altijd en hoe adequaat is het, is een belangrijk vraag.

Risicofactoren

’’Uit onderzoek weten we welke beschermende factoren kunnen voorkomen dat jongeren met het strafrecht in aanraking komen. Deze factoren zijn onder te verdelen in de schoolomgeving, de relatie met leeftijdgenoten, de buurt, de gezinssituatie en individuele factoren. Dit sluit direct aan op de Jeugdwet: er moet lokaal beleid zijn dat ervoor zorgt dat jongeren tijdig worden opgevangen, zodra zij hulp nodig hebben.

Anderzijds zijn er ook risicofactoren, waarbij je kunt denken aan schoolverzuim en spijbelen, middelengebruik, problemen in de gezinssituatie, antisociaal gedrag en de invloed van de vriendengroep. Opvallend is dat al deze factoren in eerste instantie weinig met het strafrecht zelf te maken hebben, want ze gaan over de directe leefomgeving van de jongere. Het strafrecht is dan ook puur het eindstation. Als een jongere uiteindelijk voor de rechter moet verschijnen, is er in het voortraject vaak al op verschillende punten iets misgegaan.’’

De wijk Bornholm in Delfzijl. Foto: NoorderNieuws.

Binnen geregistreerde misdrijven laten de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta de afgelopen jaren een dalende trend zien, maar tegelijkertijd gelden er in beide gemeenten ook uitzonderingen. In de gemeente Eemsdelta steeg het aantal verdachten van geweldsmisdrijven van 20 in 2024 naar 40 in 2025. In de gemeente Het Hogeland nam dit aantal in diezelfde periode juist af. Voor drugsmisdrijven bleef het aantal binnen de gemeente Het Hogeland gelijk, terwijl het aantal verdachten in de gemeente Eemsdelta daalde tot nul.

Het totale aantal geregistreerde verdachten van misdrijven nam binnen de gemeente Hogeland en de gemeente Eemsdelta de afgelopen twee jaar af. In gemeente Het Hogeland daalde het aantal verdachten van 120 in 2024 naar 90 in 2025 en  ook in de gemeente Eemsdelta stabiliseerde het totaal rond de 100 verdachten. Maar ook al dalen of stabiliseren de cijfers, het blijft van belang om aandacht te houden voor de onderliggende oorzaken stelt Post.

Recidive

’’De echte uitdaging ligt in het aanpakken van de onderliggende oorzaken, wat uiterst complex is. De oplossingen om te voorkomen dat jongeren strafbare feiten plegen, ligt immers niet binnen het strafrecht. Je moet terugkeren naar de basis: de school, de wijk, het gezin en de gemeente. Als er eenmaal een ingrijpend incident heeft plaatsgevonden, kan dat niet met terugwerkende kracht worden gewist.

Het dwingt wel tot uiterste alertheid in het heden om herhaling te voorkomen. Binnen het Nederlandse jeugdstrafrecht staat het pedagogische karakter altijd voorop. De focus ligt op het belang van het kind en het voorkomen van recidive: ervoor zorgen dat de jongere niet nogmaals de fout in gaat. Om deze reden wordt er bij relatief lichte delicten vaak gekozen voor een buitengerechtelijke afdoening, zoals een Halt-afdoening door de politie. Dit dient als een directe waarschuwing in de hoop dat het voldoende is om de jongere op het rechte pad te houden. Pas bij zwaardere delicten komt de strafrechter in beeld. Wanneer er dan een straf of maatregel wordt opgelegd is de  focus gericht op wat deze specifieke jongere nodig heeft om goed te functioneren en niet terug te vallen.’’

Strafmaat

Voor veel mensen is de oplossing voor jeugdcriminaliteit simpel: gewoon harde en lange straffen. Dat zal ze leren. Het vorige kabinet-Schoof wilde de maximale straf die aan jongeren kan worden opgelegd verhogen. Dat dit plan van tafel verdween is volgens Post zeker te verdedigen. ’’De reden voor de pedagogische insteek in Nederland is dat het brein van jongeren nog niet volledig is uitontwikkeld. Zij kunnen de gevolgen van hun daden vaak nog niet goed overzien en zijn extra gevoelig voor groepsdruk. Omdat veel jeugdcriminaliteit in groepsverband plaatsvindt is het voor een jongere lastig om zich hieraan te onttrekken.”

“Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat langere celstraffen ervoor zorgen dat jongeren minder snel recidiveren en lange detentie doorbreekt ook de noodzakelijke dagstructuur en zorgt ervoor dat jongeren hun school en stabiele vriendenkring kwijtraken. Hoewel slachtoffers en de maatschappij de jeugdstraffen na een zwaar delict soms als te laag ervaren, is dit wel het model waar Nederland bewust voor heeft gekozen. Los van deze argumenten zijn er ook praktische problemen: de justitiële jeugdinrichtingen kampen momenteel met grote personeelstekorten en een tekort aan plekken. De situatie in deze instellingen is nijpend. Het is één ding om jongeren op te sluiten, maar het is de vraag of die tijd wel effectief wordt benut om de benodigde trainingen en gedragsinterventies aan te bieden. De inspecties hebben in de afgelopen jaren daar verschillende keren hun zorgen over geuit.’’

Snapchat

Gemeenten hebben via de Jeugdwet een wettelijke zorgplicht om een beleidsplan vast te stellen voor preventie en jeugdhulp. Dit is extra belangrijk in krimpregio’s zoals de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta, waar voorzieningen onder druk staan. Post stelt dat wanneer gezinnen problemen niet zelf kunnen oplossen, de gemeente passende hulp moet bieden.

’’De praktijk is echter complex door de onzichtbare online leefwereld van jongeren. Kwetsbare jongeren zijn gevoelig voor criminele verleidingen en snelle verdiensten. Omdat dit ronselen zich grotendeels afspeelt op platforms zoals Snapchat, heeft de overheid er weinig zicht op en loopt het beleid vaak achter de feiten aan. Om dit aan te pakken, werd naar aanleiding van een recent onderzoek onder ruim 500 jongeren geadviseerd dat vroege voorlichting, al in groep 7 en 8 van de basisschool nodig is.”

“Praktische vaardigheden zijn nodig om om te gaan met groepsdruk, ‘nee’ te zeggen en veilig online gedrag te leren. Daarnaast benadrukt het onderzoek het belang van informatie delen over signalen en risico’s van criminele uitbuiting met jongeren, professionals en ouders. De realisatie van een brede en structurele samenwerking tussen ouders, scholen, jongerenwerk, zorg, politie en gemeente is van groot belang. Het doel is om vroegtijdig te signaleren en in te grijpen via preventie, zodat de inzet van politie en het strafrecht, wat pas het allerlaatste scenario is, wordt voorkomen.’’