Het Hogeland koerst af op tekort van veertien miljoen: wat gaan wij als inwoners daar van merken?

‘De tering naar de nering’. ‘Goed rentmeesterschap’. ‘Harde keuzes maken’. ‘Geen heilige huisjes meer’. Raadsfracties in Het Hogeland spreken zich in verschillende bewoordingen uit over de zorgelijke financiële situatie van hun gemeente. Politiek links en rechts zijn het deze keer eens: de komende jaren moeten pijnlijke knopen worden doorgehakt. De vraag is alleen welke knopen. “De gemeente heeft nu 150 projecten lopen. Is dat niet wat veel?” 

Bij ongewijzigd beleid loopt het tekort van Het Hogeland in 2030 op naar veertien miljoen euro. Oorzaken voor het dreigende tekort zijn legio. De gemeente krijgt minder geld van het Rijk, maar niet minder taken. De Jeugdzorg wordt duurder. Er ligt achterstallig baggerwerk. Een schimmel zorgt onverwachts voor financiële ellende.

Er moet geld worden gereserveerd voor het nieuwe gemeentehuis. De gemeente heeft een relatief hoog ziekteverzuim, waardoor mensen moeten worden ingehuurd. Onderhoud aan wegen wordt duurder.

En er lopen 150 projecten, die voor een deel worden gerund of begeleid door externe medewerkers. Er komt weliswaar geld van het herstelprogramma Nij Begun, maar dat mag nooit gebruikt worden om tekorten van gemeenten te dekken.

Kortom: er ligt een probleem. Of uitdaging, lelijker gezegd. 

Zelden rooskleurig

Er is wel een relativering. Een meerjarenperspectief van een gemeente ziet er zelden rooskleurig uit. Wethouders en controllers die over de financiën gaan, zijn in de regel voorzichtig. Ze houden rekening met tegenvallers, zelden met meevallers. Het tekort zou over een paar jaar dus best kunnen meevallen. Maar geen wethouder financiën die daar van uit durft te gaan. Want als er toch een tekort ontstaat, is hij of zij het eerste ‘Barbertje dat moet hangen’.

Ingewikkelde puzzel

“Ik kan wel zeggen dat we een zeer ingewikkelde puzzel voor ons zien”, zei wethouder van Financiën Eltjo Dijkhuis deze week in de gemeenteraad. “Wat ons college betreft hoeft niet alles verder zoals we het nu doen. Er moet geprioriteerd worden. Wat voor gemeente willen we zijn. Dat moeten we met elkaar vormgeven.” 

Dijkhuis verwacht dat die vraag, samen met de raad, binnen een jaar beantwoord is. Dan moet dus helder zijn welke scherpe keuzes de gemeente gaat maken. Dijkhuis gaf alvast een schot voor de boeg. “Hoe hoog mag de druk zijn op ons ambtelijke apparaat. Er zijn iets van 150 projecten gelijktijdig onderweg. Het is wel heel veel. Een discussie daarover hoeft niet fout te zijn.” 

Schoten voor de boeg

Een aantal raadsfracties gaf deze week een aantal schoten voor de boeg wat betreft bezuinigingen. Ook waar in hun ogen juist níet op bezuinigd moet worden. Een greep daaruit:

De VVD benadrukte dat de tekorten niet mogen worden opgelost door een lastenverzwaring voor inwoners en ondernemers. Ook het CDA zat op die lijn, waarbij fractievoorzitter Henk Koopmans benadrukte dat Het Hogeland de tekorten niet alleen aan het Rijk mag wijten. De gemeente moet volgens hem vooral naar zichzelf kijken. “De inhuur van extern personeel moet worden teruggedrongen.”

GemeenteBelangen wil in ieder geval niet tornen aan het Ondernemersfonds en het Dorpenfonds. Ook moet de gemeente volgens de partij duidelijkheid geven aan de dorpshuizen in Het Hogeland, die door het stoppen van de salderingsregeling in financiële problemen komen. Die duidelijkheid voor de dorpshuizen komt er binnenkort, zei wethouder Sarah Spinder toe.

Puinhoop

Lokaal Sociaal zei zich vooral zorgen te maken over sociale voorzieningen. Zoals de huishoudelijke hulp die over een paar jaar uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wordt gehaald. Maar ook over jeugdzorg. Daar gaat de komende jaren twee miljoen extra naar toe, maar de gemeente kondigt tegelijkertijd een bezuiniging aan. “We hebben eerder bezuinigd en we hebben gezien wat voor puinhoop dat oplevert”, zei fractievoorzitter Linda Visser. “En nu doen we het opnieuw, zonder blikken of blozen.”

“We trekken 2,9 miljoen euro extra uit voor baggerwerkzaamheden”, constateerde Anne Marie Smits (PRO). “Is dat echt nodig of kunnen we daar andere keuzes in maken. Bijvoorbeeld dat we alleen baggeren op drukke vaarroutes in onze gemeente.”

Ook Smits ziet dat de gemeente extra mensen moet aannemen om 150 projecten draaiende te houden. “Is onze organisatie in staat om deze mensen doelmatig in te zetten? Moeten wij stoppen met sommige projecten, of moeten wij dingen die we altijd op dezelfde manier deden misschien op een andere manier doen.” 

Mager zesje

Harmannus Blok (BBB) betoogde dat de gemeente voor een hoog cijfer gaat als het om eigen projecten gaat, maar dat die lat niet zo hoog ligt bij groen- of wegenonderhoud, waar inwoners last van hebben. “Dan nemen we genoegen met net voldoende, een mager zesje misschien.”

Volgens de ChristenUnie is er actie en creativiteit nodig om de financiële problemen de baas te worden. Maar de partij wilde ook een ander geluid laten horen. “Heel veel zaken gaan ook gewoon heel goed.” Als voorbeelden noemde Nannet Gijzen de woningbouw en versterking die op gang komen.

‘Mens volgt taak’

 Voor D66 (Patty Brandhorst) is het de vraag of de gemeente door moet gaan met de investering van zo’n honderd miljoen euro aan gemeentelijk vastgoed, onder meer voor het Ontwikkelplein en het gemeentehuis. “We moeten ons serieus gaan afvragen of we deze investeringen nog wel kunnen en willen uitvoeren op deze manier. Hoe leggen we deze grote investeringen uit aan inwoners terwijl we tegelijkertijd moeten bezuinigen op maatschappelijke voorzieningen.”

Burgemeester Hans Broekhuizen kaatste de opmerkingen van veel raadsfracties over het uitdijende gemeentelijke apparaat, deels terug naar de raad. “Mens volgt taak. De organisatie levert wat u hier besloten hebt.”

Of de gemeente gemeentelijke lasten zoals de OZB gaat verhogen om tekorten te dekken, is nu nog niet bekend. Een groot aantal fracties ziet dat niet zitten, zeiden ze op voorhand. Tijdens de behandeling van de begroting voor 2027, later dit jaar, wordt daar meer duidelijkheid over verwacht.