240 projecten en honderden miljoenen vanuit Nationaal Programma: wat is er al bereikt in Hogeland en Eemsdelta?

Tientallen miljoenen euro’s zijn de afgelopen jaren geïnvesteerd in projecten die de leefbaarheid in de regio moeten versterken. Deze gelden komen uit het potje van het Nationaal Programma Groningen (NPG) met een totaal budget van ruim 1,1 miljard euro. In totaal zijn er binnen de gemeente Eemsdelta en Het Hogeland meer dan 240 projecten gestart met het geld uit dat potje. Maar welke projecten moeten de komende jaren juist zorgen voor meer leefbaarheid?

De waterwerken in Zoutkamp, een nieuw clubgebouw voor DVC Appingedam, een nieuw dorpshuis in Farmsum en het Centrumplan van Leens. Het zijn allemaal projecten die zijn gefinancierd met behulp van de spaarpot van het NPG. Binnen gemeente Het Hogeland zijn dat 89 projecten en binnen de gemeente Eemsdelta ruim 150. Van dat totale aantal zijn er nu zo’n honderd projecten afgerond.

Geen Nij Begun gelden

Het Nationaal Programma Groningen wordt vaak verward met de gelden van Nij Begun, maar er zijn wel degelijk verschillen. Het Nationaal Programma Groningen is in 2018 gestart als een meerderjarig programma om de leefbaarheid en economie in Groningen en Noord-Drenthe te versterken. Nij Begun is in 2023 ingesteld als reactie op de parlementaire enquête aardgaswinning en richt zich specifiek op het herstellen van schade en het verbeteren van het toekomstperspectief van het aardbevingsgebied. Hoewel beide programma’s geld beschikbaar stellen voor Groningen, verschillen ze dus in aanleiding, doel en voorwaarden.

Toch is er volgens een medewerker van het NPG wel enige overlap tussen beide programma’s. ”Aanvragen vanuit het NPG kunnen gedaan worden tot en met 2029. Daarna worden de lopende projecten nog wel afgerond en zullen sommige projecten worden overgeheveld naar de gelden van Nij Begun zoals ‘Tijd voor Toekomst’. Dat project ondersteunt scholen in de regio en helpt bij het verbeteren van het lespakket.”

Van monument tot sportschool

Op de site van Nationaal Programma Groningen is te zien hoeveel geld in totaal beschikbaar is voor zowel Eemsdelta als Het Hogeland. Zo is er binnen die eerste gemeente, van de 130 miljoen euro, nog ruim vijftig miljoen euro beschikbaar voor toekomstige projecten. Binnen Het Hogeland is er van het totale bedrag van zestig miljoen euro nog zo’n 22 miljoen euro te besteden.

Ondanks de miljoenen euro’s die nog openstaan, zijn er al aardig wat projecten afgerond. Dat kunnen projecten zijn die door de gemeente in gang zijn gezet, zoals de bouw van het Werelderfgoedcentrum in Lauwersoog of de bouw van de nieuwe campus in Appingedam.

Een andere mogelijkheid is het indienen van projecten door inwoners van de dorpen zoals de komst van een sportschool in Zoutkamp of het opknappen van het terrein van Borg Nittersum in Stedum. Hieronder een aantal voorbeelden van projecten die door het NPG in gang konden worden gezet.

        1. Opknapbeurt Borg Ekenstein

Het terrein van de borg op de grens met Wirdum is al jaren flink verouderd. Zo zijn de speeltoestellen niet meer wat het geweest is, kent de borg achterstallig onderhoud en kunnen de wandelpaden ook wel een opknapbeurt gebruiken. Vanuit het NPG is er een bedrag van 400.000 euro beschikbaar voor een uitgebreide renovatie van het terrein en de borg.

     2. Nieuw Roakeldais

Bij het festivalterrein ‘Op Roakeldais’ in Warffum is altijd veel te beleven. Het terrein werd veel gebruikt voor activiteiten en natuurlijk voor het internationale festival. Na dertig jaar was het tijd voor vernieuwing en is het project voor het vernieuwen van het terrein inmiddels afgerond. Zo is het oude gebouw verbouwd en verduurzaamd, is de gymzaal een klein theater geworden en is er een pluktuin aangelegd. Vanuit het NPG is er drie miljoen euro beschikbaar gesteld voor het opknappen van het terrein.

        3. Speelplek in Zoutkamp

Naast de grotere projecten als het realiseren van een nieuw dorpshuis, komen ook kleinere projecten in aanmerking voor de gelden vanuit het NPG. Zo was er in Zoutkamp behoefte aan een plek om te spelen en te bewegen. Niet alleen voor de jongere doelgroep, maar ook voor ouderen. Het doel met het creëren van een speelplek was het stimuleren van sociale contacten. De speelplek is inmiddels gerealiseerd, mede dankzij een bijdrage van 40.000 euro vanuit het NPG.

Naast kritiek ook lof

Twee jaar geleden werd een tussentijdse evaluatie gedaan van de voortgang van de gelden. Daarbij werd vooral gehamerd op het ontbreken van samenhang en de voortgang van sommige projecten. Zo stonden volgens het rapport de projecten teveel op zichzelf, waardoor het impact op het niveau van de gehele provincie uitbleef. Ook werden vergelijkbare projecten onvoldoende naast elkaar gelegd, waardoor er van gemaakte fouten weinig werd geleerd.

”We kunnen juist weer jaren vooruit”

Ondanks deze kritische noot zijn inwoners van het aardbevingsgebied overwegend positief. Zo zijn de gebruikers van het sportpark in Appingedam positief over de komst van een nieuwe accommodatie. ”Als alles klaar is, wordt het een supercomplex voor zowel jong als oud”, vertelde voorzitter Rudi Rondhuis. ”Daarnaast wordt het duurzaam en aardbevingsbestendig, waardoor Appingedam weer jaren vooruit kan.” Door de bijdrage vanuit het NPG kwam de bouw van een nieuw complex juist in een stroomversnelling.