Onderzoek: 4 op de 10 jongeren in Groningen en Drenthe kent leeftijdsgenoten die mogelijk betrokken worden bij criminele activiteiten

Steeds vaker zetten criminelen jongeren in om strafbare klusjes voor hen te doen om zo zelf hun handen schoon te houden. Uit recent onderzoek onder bijna 600 middelbare scholieren in Groningen en Drenthe, uitgevoerd door Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe, blijkt dat 4 op de 10 jongeren een leeftijdsgenoot kent die mogelijk betrokken is bij dit soort strafbare activiteiten. In samenwerking met Halt werden de uitkomsten van het onderzoek met 100 scholieren besproken.

Toename criminele uitbuiting

Criminelen die kwetsbare mensen, waaronder jongeren, inzetten om strafbare handelingen voor hen te doen is van alle tijden. Door de opkomst van sociale media is het voor criminelen vele malen makkelijker geworden om jongeren te rekruteren. Zij beloven jongeren status, geld of spullen voor ogenschijnlijk onschuldige klusjes. Deze klusjes kunnen uitgroeien tot ernstigere delicten.
Eenmaal begonnen is stoppen vaak geen optie meer en kan verleiding overgaan in dwang.

Criminele uitbuiting in Groningen en Drenthe

Ook in Groningen en Drenthe worden jongeren gerekruteerd. Uit het onderzoek blijkt dat 4 op de 10 jongeren een leeftijdsgenoot kent die volgens hen mogelijk weleens dergelijke strafbare klusjes doet voor een ander. Criminelen werven jongeren vooral via sociale media; met name Snapchat is een platform waarop dit gebeurt. Een kwart van de jongeren heeft weleens wervende berichten op internet of sociale media gezien waarin jongeren werden gezocht om een klusje te doen. 1 op de 8 jongeren is hiervoor weleens persoonlijk benaderd. Volgens de jongeren gaat het voornamelijk om het vervoeren of verhandelen van vapes of drugs en zouden zij hier geld voor krijgen.

Praten en opscheppen over criminele activiteiten

Jongeren zien dat anderen overigens niet geheimzinnig doen over de mogelijk strafbare klusjes die zij uitvoeren. In het onderzoek geven ze aan dat leeftijdsgenoten hierover praten op sociale media of erover opscheppen. ‘Erbij willen horen’ en snel geld verdienen lijken de belangrijkste redenen om dit soort klusjes aan te nemen. Dit roept de vraag op of de jongeren zelf doorhebben hoe kwetsbaar hun situatie is. Jongeren die zien dat anderen mogelijk iets strafbaars doen of zich zorgen maken over leeftijdsgenoten maken dit zelden bespreekbaar uit angst een ander te verraden. Niet willen ‘snitchen’ blijkt de belangrijkste reden waarom jongeren hun zorgen niet met anderen delen of melden.

Meer bekendheid lijkt cruciaal

Criminele uitbuiting is voor veel jongeren nog een vrij onbekend onderwerp. Dit blijkt ook uit klassengesprekken met jongeren: veel van hen kunnen zich nauwelijks voorstellen dat leeftijdsgenoten worden uitgebuit. Meer bekendheid over het onderwerp lijkt cruciaal, zowel bij de jongeren zelf als bij ouders, scholen en andere organisaties die met jongeren werken. Omdat werving voornamelijk online plaatsvindt, is het van belang dat zowel thuis als op school het gesprek wordt gevoerd over wat jongeren online tegenkomen. Omdat criminele uitbuiting meerdere domeinen raakt, van thuis en school tot vrije tijd, veiligheid en zorg, is samenwerking tussen verschillende partijen van belang. Het delen van kennis en het bundelen van krachten is nodig om jongeren zo goed mogelijk te ondersteunen en te beschermen.

Criminele uitbuiting hoog op de agenda

Op sociale media kunnen criminelen anoniem veel jongeren bereiken. De verleiding voor jongeren is groot. Vaak weten ze niet welke risico’s ze lopen of wat voor wereld ze instappen. Vooral kwetsbare jongeren, bijvoorbeeld met een instabiele thuissituatie, lopen een verhoogd risico.

Jongeren die betrokken zijn bij criminele activiteiten worden vaak gezien als dader en niet herkend als slachtoffer van criminele uitbuiting. Het besef dat ze niet alleen een misdaad hebben gepleegd maar ook uitgebuit kunnen zijn door criminelen groeit snel. Dit blijkt ook uit cijfers van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen kinderen. Deze laten een toename zien van het aantal meldingen van jongeren die slachtoffer zijn van criminele uitbuiting. De zorgen om kwetsbare jongeren leidt ertoe dat het onderwerp steeds meer op de agenda komt te staan bij verschillende partijen.