Hoe krijg je jongeren naar de stembus? Onze jonge verslaggever (17) zoekt het uit

Het aantal jongeren dat naar de stembus gaat voor de gemeenteraadsverkiezingen is relatief klein. Hoe komt dat? Onze 17-jarige stagiair Finne de Vries (zou wel willen stemmen, maar mag nog niet) ondervroeg haar leeftijdsgenoten en ging op zoek naar deskundigen. Dit is haar verhaal.

Mijn naam is Finne de Vries, ik woon in Winsum en ben 17 jaar. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen staan de meeste van mijn stemgerechtigde vrienden te trappelen om naar de stembus te gaan. Binnenkort mogen ze weer stemmen, maar daar zijn ze een stuk minder happig op. Ik heb het dan over de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026. Hoe kan het eigenlijk dat daar, en dan met name onder jongeren, zo weinig interesse voor is?

Even een stapje terug in de tijd. De laatste gemeenteraadsverkiezingen waren in maart 2022. Al snel ging het niet over de winnaars van de verkiezingen, maar over de opkomst. In totaal bracht 51 procent van de kiesgerechtigden in ons land hun stem uit. Het aantal jongeren dat destijds naar de stembus ging was nog veel lager. Hoewel het aantal stemmers al jaren minder werd, schrokken veel mensen toch van deze daling. In de media werd gesproken over een ”historisch lage opkomst” en ”reden tot zorg”.

Slecht vertegenwoordigd

Dat er destijds sprake was van een historisch lage opkomst is iets dat vast staat. De opkomst was namelijk nog nooit eerder zo laag. Politicoloog, psycholoog en universitair docent Roderik Rekker deed onderzoek naar het stemgedrag van jongeren en de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Ik vroeg hem daarom wat hij ervan vindt dat 51% van de kiezers de vorige keer hun stem uitbracht. ”In principe is zo’n lage opkomst problematisch. Voor de democratie is het namelijk belangrijk dat mensen gaan stemmen. En groepen die niet stemmen zijn slecht vertegenwoordigd.”

Een van die groepen die bijna niet stemt en dus slecht vertegenwoordigd is, zijn jongeren. Toch is dat volgens Rekker niet direct reden tot zorg. ”Bij de vorige verkiezingen kwam 36% van de stemgerechtigde jongeren onder de 25 jaar opdagen. Dat is echt heel weinig, maar dit trekt waarschijnlijk wel recht naarmate ze ouder worden. Doordat jongeren bij landelijke verkiezingen wel vaak gaan stemmen, stemmen ze uiteindelijk ook wel vaak bij de lokale verkiezingen. Een andere factor die de kans op stemmen kan vergroten is als jongeren wat ouder zijn en langer op dezelfde plek wonen.”

Er is echter wel iets anders waar Rekker zich druk om maakt bij het stemgedrag van jongeren, en dat is de opleidingskloof. ”Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen bracht 24% van de stemgerechtigde jongeren die alleen een VMBO-diploma op zak hebben hun stem uit. Dat is nog niet eens een kwart. Bij jongeren met een hoger opleidingsniveau kwam 42% opdagen. Dat is echt een heel erg groot verschil. Aan de ene kant hoort het bij de jonge leeftijd, maar dat betekent niet dat we er niks aan kunnen doen.”

Rekker pleit daarom voor een versterking van het burgerschapsonderwijs en het geven van meer maatschappijleer, met name op het vmbo. ”Daar zitten namelijk veel jongeren die van huis uit niet heel veel meekrijgen over de politiek. Deze groep jongeren moet het echt hebben van wat ze daarover op school leren.”

Eigen vragenlijst

Zelf heb ik ook een klein, niet representatief onderzoekje gedaan onder jongeren. Daarvoor heb ik een vragenlijst gemaakt voor jongeren tussen de 15 en 25 jaar over hun interesse in zowel de landelijke als de lokale politiek. De vragenlijst werd verspreid via sociale media en ik schat in dat hij bij ongeveer 100 jongeren terecht is gekomen. Bij het bekijken van de resultaten waren er twee dingen die mij opvielen. Het eerste was dat een heleboel van de jongeren de vragenlijst niet had ingevuld, wat erop duidde dat jongeren geen groot fan zijn van vragenlijsten invullen. Het tweede dat opviel was dat de interesse in de lokale politiek behoorlijk laag was. Daar waar de interesse in de landelijke politiek gemiddeld nog een 6,3 kreeg, is dat bij de lokale politiek een 3,7.

(verhaal gaat verder onder de foto)

Hoewel dus lang niet alle jongeren geïnteresseerd zijn in de politiek, zijn er ook uitzonderingen. Een van die uitzonderingen is de zeventienjarige Siebren Boerhave, een van de leerlingen op Het Hogeland College in Warffum. In 2023 deed Boerhave mee aan een project genaamd het jongerencollege. Verschillende leerlingen van de school konden met een wethouder van de gemeente Het Hogeland in gesprek gaan over een bepaald onderwerp. ”Het onderwerp waar ik me mee bezig hield was jongerenparticipatie”, zo vertelt Siebren. ”Ik wilde een manier bedenken om de jongerenparticipatie in de gemeente te verbeteren en zo is het idee voor de jongerenraad ontstaan.”

Verschillende schoolniveaus

Het is de bedoeling dat de jongerenraad zal bestaan uit elf leden, afkomstig van de vijf middelbare scholen in Het Hogeland. Siebren: ”De leerlingenraad van elke school mag bepalen welke leerlingen lid mogen worden van de jongerenraad. Het is daarbij belangrijk dat de raad bestaat uit leerlingen van verschillende schoolniveaus. De voorgedragen leerlingen mogen tussen de 12 en 18 jaar oud zijn. Op die manier vertegenwoordigt de raad zoveel mogelijk jongeren.”

”Het uiteindelijke doel van de raad is om gevraagd en ongevraagd advies te geven aan de gemeente over onderwerpen waar jongeren mee te maken hebben. De jongerenraad kan daardoor ook een vast aanspreekpunt worden voor de gemeente wanneer ze graag de mening van jongeren willen horen over een bepaald onderwerp.”

Geen wondermiddelen

Ik vroeg ook aan Roderik Rekker wat hij vond van het idee om een jongerenraad op te richten. ”Ik heb daar niet zo’n heel uitgesproken mening over. Initiatieven zoals een jongerenraad zijn geen wondermiddelen, daarvoor zijn meer structurele oplossingen nodig. Toch kan het absoluut geen kwaad.”

Waar komt Siebrens’ interesse in de lokale politiek eigenlijk vandaan? ”Ik ben altijd al wel geïnteresseerd geweest in de politiek. Dat komt denk ik ook doordat ik een maatschappelijke interesse heb.” Dat er bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen weinig jongeren naar de stembus gingen, vindt hij erg jammer. Tegelijkertijd heeft hij er ook begrip voor: ”In die periode hadden veel mensen andere dingen aan hun hoofd en dachten ze dat het niet uitmaakte om te gaan stemmen. Vanaf die kant snap ik het wel.”

Toch hoopt Siebren dat er deze keer meer jongeren gaan stemmen. Hij heeft daarom nog een boodschap voor alle jongeren die niet van plan zijn om te gaan stemmen: ”Denk er nog een even een tweede keer over na. Als het je niks kwaad doet om naar de stembus te gaan, waarom zou je het dan niet doen?”

Het Hogeland kiest Nieuws